फ़ार फ़ार पूर्वी वर्तमानपत्रांमध्ये, मासिकांमध्ये "हे चित्र पहा आणि ते चित्र पहा" अशा आकाराची सदरे असायचीत. आज अचानक हे आठवायचे कारण म्हणजे आपल्याही आयुष्यात अशी आपलीच चित्रे, आपल्याच काहीकाही सवयी पाहता पाहता बदलत जातात पण पाहता पाहता दिसत मात्र नाहीत. त्या सवयी का आणि कशा बदलल्यात ? याचा शोध घेणे आपले आपल्यालाच अवघड जाते.
काल हातरूमालांना इस्त्री करत बसलो होतो. शनिवार - रविवार अशी लागून सुट्टी आली की त्या पंधरवाड्यात धुतल्या गेलेल्या हातरूमालांना घरच्या घरी इस्त्री करून ते पुढल्या पंधरा दिवसांसाठी नीट रचून ठेवायचे हा माझा गेल्या अनेक वर्षांचा शिरस्ता. ते इस्त्री करतानाच त्यावर थोडे यु डी कोलन शिंपडायचे म्हणजे पुढल्या पंधरा वीस दिवसभरात तो हातरूमाल वापरताना त्या मंद सुगंधाने मन उल्हसित आणि प्रसन्न राहते हा माझा अनुभव. घरच्या घरी अशी इस्त्री केल्यामुळे ते हातरूमाल इस्त्री करताना मनाला काहीतरी विधायक आणि प्रसन्न करणारे कार्य केल्याची सुखद भावना जाणवत राहते ती निराळीच.
काल लक्षात आले की माझ्याजवळ सध्या असलेले सगळे हातरूमाल एकजात पांढ-या रंगाचेच आहेत. त्यावर इतर रंगांची हलकी बॉर्डर वगैरे आहे पण रंग पांढराच. एकेकाळी माझ्याकडे निळे, तांबडे, हिरवे हातरूमाल असायचे. फ़ार फ़ार पूर्वी. मी शिकत असताना. आणि ते घेताना पण ते अगदी कॉटनचेच असावेत हा माझा अट्टाहास नसायचा. अगदी टेरीकॉट, टेरेलीनचे रूमाल पण मी वापरले असल्याचे मला स्मरले. त्या काळापासून ते आज फ़क्त कॉटनचेच आणि त्यातही तलम खादीचे आणि फ़क्त पांढ-या रंगांचेच हातरूमाल वापरण्यातला बदल माझ्यात कधी घडला ? हे माझे मलाच उमगेना.
आणखी एक बदल माझ्यात घडल्याचे मला जाणवले. पूर्वी बाहेरून घरी आलो की दिवसभर घातलेली ट्राऊझर मी त्यातल्या हातरूमालासकट खुंटीला टांगून ठेवत असे. दोन तीन दिवसांनी मग दोन तीन ट्राऊझर्स धुण्यासाठी बादलीत सर्फ़चे पाणी करून त्यात बुडवल्या जात असत. खिशातले रूमाल तसेच असत. मग ती ट्राऊझर धुताना त्यातला रूमाल बाजूला काढल्या जात असे आणि तो धुतल्या जात असे. आजकाल गेल्या पंचवीस वर्षात मात्र रोज बाहेरून आलो की पहिल्यांदा ट्राऊझरमधला हातरूमाल बाहेर काढून तो धुण्याच्या कपड्यांच्या बास्केटमध्ये टाकला जातोय. हा बदल माझ्यात कधी आणि केव्हापासून झाला ? हे सुद्धा मला आता आठवेनासे झाले आहे.
माझे लग्न झाले तेव्हा माझ्या लक्षात आले आणि पाहून अगदी आनंद झाला होता की माझी सौभाग्यवती ही माझ्याइतकीच किंवा माझ्याहून थोडी सरसच नीटनेटकेपणा आणि टापटिपीची होती. वस्तूंचे बोळे करून इकडे तिकडे टाकून देणे, कुठल्या एका वस्तूला किंवा एखाद्या प्रक्रियेला निश्चित अशी SOP नसणे हे तिच्याबाबतीत शक्यच नव्हते. मलासुद्धा तशीच जीवनसाथी हवी होती. मग माझ्या आयुष्यात रूमालांच्या बाबतीतले हे बदल तिने घडवून आणलेत का ?
तशी शक्यता आहे. पण तिच्या मुळातच ऋजू स्वभावाला कुणावर असा अधिकार गाजवणे, हुकूमशाही करणे, दंडेलीने वागणे मान्यच नव्हते. आमच्या मुलीला पण तिने ज्या सवयी लावल्यात त्या अत्यंत गोड बोलून, समजावणीने. आणि एकदम माझ्या लक्षात आले की तिने असेच हळूवारपणे माझ्या व्यक्तीमत्वातही असे अनेक बदल हळूहळू घडवून आणले असतील. त्या हळूवारपणामुळे ते नक्की कधी झालेत हे आठवत नाहीत. पण आता हाडीमासी रूजलेत.
"Transition is a gradual Change and Change is a sudden Transition" असे म्हणतात त्याचा असा प्रत्यय आला. चिरकाल टिकणारे बदल असे हळूवारपणे, मनापासून व्हावे लागतात.
- आपल्या जीवनसंगिनीबाबत कायम कृतज्ञ असलेला आणि पुढल्या अनेक जन्मांमध्ये (असलेच तर) हीच जीवनसंगिनी मला मिळावी अशी आर्त प्रार्थना परमेश्वराकडे करणारा एक नीट आणि व्यवस्थित (आजच्या जेन झी च्या भाषेत "Sorted") गृहस्थ, प्रा. वैभवीराम प्रकाश किन्हीकर.
