दुर्मिळ ते काही - १०

सर्वसाधारणपणे, MSRTC च्या मध्यवर्ती कार्यशाळांमध्ये (Central Workshops) खालीलप्रमाणे बसेसची बांधणी केली जाते:

चिकलठाणा (छत्रपती संभाजीनगर) : अशोक लेलँड (Ashok Leyland)

हिंगणा, नागपूर: टाटा (Tata)

दापोडी, पुणे: टाटा आणि अशोक लेलँड (दोन्ही)

मात्र, काही प्रसंगी चिकलठाणा कार्यशाळेत टाटा बसेस आणि अत्यंत दुर्मिळ घटना म्हणून नागपूर कार्यशाळेत अशोक लेलँड बसेसची बांधणी केली गेली आहे.

नागपूर कार्यशाळेत 'सेमी-लक्झरी' (निम आराम, ब्रॅंड नेम हिरकणी) बसेसची बांधणीही क्वचितच झाली आहे. (केवळ काही मोजक्या बसेस - जसे की MWY 98XX मालिका, MH 31 / 90XX मालिका आणि MH 40 / N 83XX ते 84XX मालिका).

त्यामुळे, नागपूर कार्यशाळेत अशोक लेलँड सेमी-लक्झरी बसची बांधणी होणे ही अत्यंत दुर्मिळ घटना आहे.

MH 40 / N 8381.

अशोक लेलँड 'चीता' (CHEETAH) मॉडेल.

पूर्वीची सेमी-लक्झरी बस.

आता 'परिवर्तन' (Parivartan) श्रेणीत रूपांतरित.

२ x २ आसन व्यवस्था.

ठाणे - २ आगार, ठाणे विभाग.

NH 4 (जुना मुंबई-पुणे महामार्ग) वर खोपोली आणि खंडाळा दरम्यान दिसली.

२५/१२/२०१२.

सकाळी ०८:४५ वाजता.

"त्रिज" बस.

दोनवेळा जन्म झालेल्या माणसाला "द्विज" असे म्हणतात. मौंजीबंधनाचा संस्कार एखाद्या बालकावर झाल्यानंतर तो पूर्वीचे अवखळ बाल्य त्यागून विद्यार्थीदशेतल्या गांभीर्यपूर्ण आणि विद्वत्तेच्या जगात नवा जन्म घेतो म्हणून मौंजीबंधनानंतर तो "द्विज."

आजकालच्या युगात ही संज्ञा लागू नाही. मौंजीबंधनानंतर गायत्रीची धड एक माळसुध्दा न करणार्‍यांना "द्विज" म्हणून संबोधायला जीभ रेटत नाही. मुळात मौंजीबंधन हा एक "संस्कार" आहे हेच आपण विसरलोय. आपण सार्‍यांनीच तो एक समारंभ करून टाकलाय.

याला काही सन्माननीय अपवाद आहेत. बहुतांशी महाराष्ट्राबाहेरच. इंदूरला याच महिन्यात दरवर्षी एक अत्यंत आगळावेगळा आणि अत्यंत समाजोपयोगी असा साधा आणि नेटका समारंभ तिथली मराठी मंडळी करीत असतात, महाराष्ट्रात असे एकटे दुकटे प्रयत्न होत असतात. पण आजकालच्या जगात एकूणच "द्विज" विरळा.

मुद्दा तो नाहीच. दोनवेळा जन्म झालेला "द्विज" मग तीनवेळा जन्म झालेल्या आमच्या या एस टी ला "त्रिज" का म्हणू नये ? हा सवाल आहे

.

साधारण १२ - १३ वर्षांपूर्वी आपल्या एस टी ने आपल्या ताफ्यातल्या निम आराम "हिरकणी" बसेस बाहेरून रेडिमेड बांधून घेण्याचा निर्णय घेतला होता. गोव्याचे ए.सी.जी.एल. (Automobile Corporation of Goa Limited) आणि पनवेलच्या अॅण्टोनी गॅरेज इथे या निम आराम बसेस बांधल्या गेल्यात.

गोव्यात बांधलेल्या बसेस आपल्या एस टी ने सिंधुदुर्ग विभागात (MH -07/ C 7XXX आणि MH 07 / C 9XXX) अशा सिरिजमध्ये पासिंग केल्यात तर अॅण्टोनी गॅरेजमध्ये बांधलेल्या बसेस रायगडच्या (MH 06 / S 8XXX) सिरीजमध्ये पासिंग केल्यात.

हा या बसचा पहिला जन्म.

  

निम आराम म्हणून ५ - ६ वर्षे सेवा दिल्यानंतर एस टी च्या नियमानुसार या बसचे रूपांतर साध्या परिवर्तन बसमध्ये झाले. एस टी च्या विभागीय कार्यशाळांनी किंवा क्वचितप्रसंगी मध्यवर्ती कार्यशाळांनी या निम आराम बसचे रूपांतर साध्या परिवर्तन बसमध्ये केले. हा या बसचा दुसरा जन्म.

मधल्या काळात एस टी ने आपला सगळा ताफा अॅल्युमिनीयम मध्ये न बांधता पोलादामध्ये (Mild Steel) बांधण्याचे ठरवले, तेव्हा मध्यवर्ती कार्यशाळा, नागपूर ने या बसचे रूपांतर पोलादी बसमध्ये केले. हा या बसचा तिसरा जन्म.

म्हणून ही बस "त्रिज" झाली की नाही ? बिचारी आता आपल्या आयुष्याचे अखेरचे उरलेले काही महिने मोजतेय आणि अजूनही प्रवाशांच्या सेवेत तत्पर आहे.

MH 06 / S 8085

TATA 1510 Cummins.

BS III

Originally built by Antony Garage Panvel.

Re body built by मध्यवर्ती कार्यशाळा, नागपूर.

समुद्रपूर साधारण सेवा वर्धा.

 (मार्गे तरोडा - सेवाग्राम)

२ X २ परिवर्तन बस.

एकूण आसने ४४.

व. वर्धा आगार

वर्धा आगार, वर्धा विभाग

- बसेसना माणसांसारखेच समजून त्यांच्याबाबत व्युत्पत्ती सुचणारा एक बसप्रेमी, प्रा. वैभवीराम प्रकाश किन्हीकर

हेड ऑफ़िसची बस

महाराष्ट्र राज्य मार्ग परिवहन महामंडळाचे मुख्यालय मुंबई सेंट्रल इथे आहे.

मुंबई सेंट्रल डेपोच्या गाडीला आमच्या बसफ़ॅन्समध्ये "हेड ऑफ़िसची गाडी" असे संबोधले जाते.

गणपतीपुळे निम आराम मुंबई

मार्गे रत्नागिरी - चिपळूण - महाड - माणगाव - पेण - पनवेल 

अशोक लेलॅण्ड चित्ता मॉडेल

MH 20 / D 9427

मुं. मुंबई आगार

BS II उत्सर्जन मानकांनुसार बांधलेली निम आराम बस. 

2 बाय 2 आसनव्यवस्था. एकूण 45 आसने.

 

मध्यवर्ती कार्यशाळा चिकलठाणा, छत्रपती संभाजीनगर येथे बांधलेली बस. MH 20 / D सिरीज ही संपूर्ण महाराष्ट्रात अगदी आगळीवेगळी आहे कारण MH 20 / D 0001 पासून MH 20 / D 9999 पर्यंत सगळ्या गाड्या एस. टी. च्याच मालकीच्या आहेत. ही सिरीज छत्रपती संभाजीनगर च्या आर. टी. ओ. ने इतर कुठल्याही वाहनांना दिली नव्हती.

या D गॅंगच्या गाड्यांच्या दरा-यावर मी यापूर्वी इथे एक लेख लिहीलेला होता.

मुंबई विभागाच्या एस. टी. बसेसवर मराठीतल्या अतिशय सुंदर फ़ॉन्टने मुं. मुंबई किंवा विभागातल्या इतर डेपोंची नावे लिहीली जायचीत. I am simply in love with that font.

गणपतीपुळे बस पार्किंग

20/02/2009

- एस. टी. नामक प्रेयसीच्या प्रेमातच असल्याने तिची कुठलीही अदा सुंदरच वाटणारा एक आशिक, प्रा. वैभवीराम प्रकाश किन्हीकर.

चला देवदर्शनाला, पर्यटनाला

पणजी गोवा पूर्णपणे पर्यटनस्थळ आहे. गणपतीपुळे सुद्धा काही मंडळींसाठी पर्यटन स्थळ असेल पण माझ्यासाठी हे एक धार्मिक स्थळ आहे. इथला गणपती लोभसवाणा आहे. अगदी पहिल्या दर्शनात आपलेसे करणारा आहे.

आपली महाराष्ट्र एस. टी. प्रवाशांना देवदर्शनासाठी आणि पर्यटनासाठी नेण्यास कायम सज्ज असते.

पणजी निम आराम गणपतीपुळे

मार्गे म्हापसा - पत्रादेवी - सावंतवाडी - कणकवली - राजापूर

MH - 12 / EF 6344

TATA 1510 Cummins, BS II bus

मध्यवर्ती कार्यशाळा दापोडी यांनी बांधलेली निम आराम बस.

सिं. सावंतवाडी आगार.

काहीही म्हणा. या निम आराम गाड्यांची शान काही वेगळीच होती.

सावंतवाडी आगार हे मुख्यतः अशोक लेलॅण्ड गाड्यांचे म्हणून ओळखले जाते. त्यात त्यांच्या ताफ़्यात ही टाटाची सुंदरी फ़ार दुर्मिळ होती. म्हणूनच हे प्रकाशचित्र एक विशेष महत्व राखून आहे. 

गणपतीपुळे बस पार्किंग

20/02/2009

जखमा कशा सुगंधी झाल्यात काळजाला: प्लास्टर लावलेली जखमी बस.

माणसांसारखीच बसेसचीही नशीबे असतात. आताच हीच बस बघा ना. एकेकाळी (साधारण 2006-2007 मध्ये) जेव्हा ही निम आराम बस महाराष्ट्र एस. टी. च्या चिकलठाणा (छत्रपती संभाजीनगर) कार्यशाळेने बांधली आणि सांगली विभागाकडे हस्तांतरित केली असेल तेव्हा कदाचित ही बस मिरज - मुंबई, मिरज - पुणे स्टेशन अशा प्रतिष्ठेच्या मार्गांवर प्रवाशांना आरामदायी सेवा देत धावली असेल. पांढ-या शुभ्र रंगात, हिरवे छत आणि निळा पट्टा अशी अतिशय लोभसवाणी दिसत असेल.

मधल्या काळात 6 - 7 वर्षे निघून गेलीत. एका बसचे एस. टी. तले साधारण आयुष्य 8 ते 10 वर्षे असते. हा फ़ोटो 2 डिसेंबर 2013 रोजी आमच्या तासगाव - मणेराजुरी - शिरढोण - जुनोनी - सांगोला प्रवासात काढलेले आहे. या कालावधीत मिरज डेपोने या बसला निम आराम मधून परिवर्तन बसमध्ये परावर्तित केले. या बसला मधल्या काळात खूप जखमाही झाल्या असतील.  जखमांना प्लास्टर, बॅंडेज लावलेल्या माणसांसारखी ही बस आता दिसत होती.

मधल्या काळात महाराष्ट्र एस. टी. च्या चिकलठाणा (छत्रपती संभाजीनगर) कार्यशाळेने बांधलेल्या टाटा निम आराम बसपैकी एक बस. सहसा महाराष्ट्र एस. टी. ची चिकलठाणा (छत्रपती संभाजीनगर) कार्यशाळा ही अशोक लेलॅण्ड चित्ता चेसिसवर बसेस बांधते. कधीकधी या कार्यशाळेने टाटा बसेसही बांधलेल्या आहेत. त्यातलीच ही बस.

- बसेस आणि रेल्वेकडेही त्या जिवंत व्यक्ती आहेत या समदृष्टीने बघत असलेला, (बसचा व रेल्वेचा) योगीपुरूष, प्रा. वैभवीराम प्रकाश किन्हीकर. 

MH-20 / D 7964.

TATA 1512

Built by MSRTC's Central Workshop Chikalthana (Chhatrapati Sambhajinagar)

Modifications done at MSRTC's Divisional Workshop, Sangli.

Ex Semi Luxury, now used as Parivartan bus.

Miraj depot, Sangli Division.

Manerajuri-Miraj ordinary service.

02/12/2013.

रंग आणि आत्मा दोन्हीही बदललेली बसगाडी. हिरकणी ची निळीपरी आणि ती ही शिवनेरी रंगात.

महाराष्ट्र एस. टी. आपल्या परिवर्तन गाड्यांना संपूर्ण लाल रंगात रंगवते. त्यांना आम्ही बसप्रेमी "लालपरी" नावाने संबोधतो.

महाराष्ट्र एस. टी. आपल्या प्रिमीयम बसगाड्यांना (व्हॉल्वो, स्कॅनिया) निळ्या रंगात रंगवते. त्यांचे अधिकृत ब्रॅंडनेम "शिवनेरी" आहे.

कोल्हापूर विभाग आपल्या काही साध्या (लालपरी) गाड्यांना शिवनेरी रंगात रंगवतो.

ही बसही तशीच. पूर्वी ही निम आराम गाडी होती. (अधिकृत ब्रॅंडनेम हिरकणी) तेव्हा ती पांढ-या रंगात हिरव्या छतासह आणि निळ्या पट्ट्यासह असणार. पण कोल्हापूर विभागाने तिचे रूपांतर साध्या बसमध्ये (अधिकृत ब्रॅंडनेम परिवर्तन) मध्ये केले आणि तिला ही शिवनेरीची रंगसंगती देऊन टाकली. मी ही बस कॅमे-यात टिपली तेव्हा या बसची मूळ निम आराम आसने तशीच ठेवलेली होती. त्या आसनांना साध्या बसच्या आसनांमध्ये परावर्तित करण्यात आलेले नव्हते.

या बसचा मार्गफ़लकही अगदी एवंगुणविशिष्ट आहे. यावर कुठेही ही बस कुठून कुठे जातेय हे लिहीलेले नाही. मार्गफ़लकावर फ़क्त "विना वाहक विनाथांबा" एव्हढेच लिहीलेले आहे. बसचा डेपो पाहून ही बस इचलकरंजीवरून कोल्हापूरकडे येतेय हा अंदाज आपण बांधायचा कारण हा फ़ोटो हातकणंगले ते कोल्हापूर रस्त्यावर ही बस असताना काढलेला आहे. 

या बसचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे. एस. टी. च्या मध्यवर्ती कार्यशाळा, चिकलठाणा, छत्रपती संभाजीनगर ने बांधलेल्या थोड्याफ़ार टाटा बसमधली ही एक टाटा बस. मध्यवर्ती कार्यशाळा, चिकलठाणा प्रामुख्याने अशोक लेलॅण्डच्या चेसिसवर बसबांधणी करते. 

MH - 20 / D 9110

TATA 1510

को. इचलकरंजी डेपो

हातकणंगले - कोल्हापूर महामार्ग, दिनांक 14/10/2012

मध्यवर्ती कार्यशाळा नागपूरची निम आराम

मध्यवर्ती कार्यशाळा नागपूरने बांधलेल्या काही निम आराम गाड्यांपैकी एक.

एकेकाळी हिने नागपूर - पुणे मार्ग गाजवला असेल.

काय ते वैभव होते ना,  या निम आराम गाड्यांचे !

Converted Semi Luxury bus into an ordinary bus.

MSRTC converts its fleet of Semi Luxury buses into a fleet of ordinary buses after these Semi Luxury buses complete their run of 2,50,000 to 3,00,000 kms. Many a times, the comfortable seats in semi luxury bus are kept unchanged in ordinary bus, thereby giving the advantage for passengers about comfortable semi luxury travel in ordinary ticket rate. In next modification, the seats also get modified to ordinary seats.

Central Workshop, Nagpur had built very few Semi Luxury buses.

I remember, they built it in MWY 98XX series.

Then CWN built semi luxury buses in MH - 31 / 90XX series.

The next series CWN built semi luxury buses was MH - 31 / M 95XX

and MH - 31 / M 99XX.

Then CWN built semi luxury buses in MH - 31 / W 94XX series.

Later it was found that CWN built semi luxury buses in MH - 31 / AP 91XX series, MH - 40 / N 83XX and 84XX series.

This is one of the converted Semi Luxury buses.

Nagpur - Bhandara ordinary route. Route length 70 kms.

MH - 31 / W 9442

Nagpur CBS 2 depot (Now it is named as Vardhaman Nagar depot) Nagpur division.

TATA 1510 model

Coach built at MSRTC's Central Workshop, Nagpur.

Photographed at Nagpur Bus Stand (Ganeshpeth CBS)

12/01/2009.

ती परी आमच्या एस. टी. ची

 दि. १९/०३/२०१६ व २०/०३/२०१६ ची मध्यरात्र.

मुंबईवरून इंदूर, जळगाव, धुळे आदि ठिकाणांसाठी प्रवाशांना घेऊन निघालेल्या एकापेक्षा एक आरामदायक खाजगी आरामबसेस मुंबई - आग्रा राष्ट्रीय महामार्गावर (NH 3 आता AH 47) हॉटेल ग्रीन व्ह्यु खर्डी येथे जेवणाकरिता थांबलेल्या आहेत.

काही प्रवाशांची जेवणे आटोपली आहेत, काहींची आटोपत आलेली आहेत. इतक्यात सफ़ाईतदार वळण घेऊन आपली हिरकणी तिथे प्रवेश करते आणि जेवण होऊन त्या आवारात शतपावली करीत फ़िरणा-या आणि जेवण करीत असलेल्या सगळ्या प्रवाशांच्या नजरा तिच्या डौलाकडे वळतात.

मुंबईवरून नाशिक जिल्ह्यातले जैन तीर्थक्षेत्र असलेल्या मांगीतुंगी येथे जाणारी निम आराम दर्जाची "हिरकणी" बस तिथे थांबलेली असते. साधेपणात काय सौंदर्य असतं हे जणू सगळ्या उपस्थितांना ती पटवून देत असते.

 मुंबई निम आराम मांगीतुंगी

 मार्गे ठाणे - कल्याण फ़ाटा - नाशिक - सटाणा.

 MH - 20 / BL 3699

 मुं. मुंबई आगार (हेड ऑफ़िसची गाडी. डेपो लिहीण्याचा, मुंबई आगाराचा, टिपीकल वळणदार फ़ॉण्ट)

 (मुंबई आगाराच्या फ़ार कमी हिरकणी गाड्या या मार्गावर धावतात. त्यातलीच ही एक.)

 मध्यवर्ती कार्यशाळा औरंगाबाद ने बांधलेली २ बाय २ पुशबॅक सीटांची निम आराम बस.

 ASHOK LEYLAND CHEETAH model. BS III standard.

 २०/०३/२०१६. मध्यरात्री १२ वाजून १७ मिनीटांनी काढलेले फ़ोटो.